Rreth veprës “Aлбанският говор в село мандрица” (E folmja shqipe në fshatin Mandricë)

Auteurs

  • Valter Memisha

Résumé

Në vitin 2016, nga Universiteti për ekonomi kombëtare e botërore (Университет за национално и световно стопанство) në Sofje, Bullgari, botohet vepra “Албанският говор в село Мандрица / E folmja shqipe në fshatin Mandricë – Въз основа на изледванията на Димитър Шутерики и Махир Доми / Në bazë të studimeve të Dhimitër Shuteriqit dhe Mahir Domit. По случай 101-ата годишнина от тяхното рождение / Me rastin e 101-vjetorit të lindjes së tyre. / Превод, коментар и допълнения Людмил Станков, Përkthimi, komenti dhe plotësimet Ludmill Stankov”.

Téléchargements

Les données relatives au téléchargement ne sont pas encore disponibles.

Références

  1. M. Domi, Dh. Shuteriqi, Një vështrim mbi të folmen shqipe të Mandricës, SF, 1965, 2; Dh. S. Shuteriqi, Fjalorth i të folmes shqipe të fshatit Mandricë, (Bullgari), SF, 1965, 2; Dh. S. Shuteriqi, Fshati shqiptar i Bullgarisë, Mandrica. Studim dhe tekste, SF, 1965, 2.

  2. Studiuesi Dhimitër Shuteriqi shkruan se “Më 1949, një nxënësi im, ahere student në Universitetin e Plovdivit, më dërgoi tekstin e një kënge popullore shqipe, të mbledhur në fshatin shqiptar Mandricë të Bullgarisë, nga një mandricar vetë. Teksti ishte shkruar me alfabetin bullgar dhe unë e gjeta ahere jo të përshtatshëm për botim. Prita rastin të shkoj vetë në Bullgari dhe të vizitoj të vetmin fshat ku ende flitet shqipja në

  3. atë vend. Kjo u bë në shtatorin e vitit 1959”. Shih më gjerë artikullin të përkthyer në bullgarisht, “Албанското село в България – Мандрица, Изледване и текстове” (Fshati shqiptar i Bullgarisë, Mandrica, studim dhe tekste), në “E folmja shqipe në fshatin Mandricë / Албанският говор в село Мандрица, София,2016, f. 6.

  4. Në vazhdim citimet nga vepra “Албанският говор в село Мандрица / E folmja shqipe në fshatin Mandricë - Въз основа на изледванията на Димитър Шутерики и Махир Доми / Në bazë të studimeve të Dhimitër Shuteriqit dhe Mahir Domit. По случай 101-ата годишнина от тяхното рождение / Me rastin e 101-vjetorit të lindjes së tyre. / Превод, коментар и допълнения Людмил Станков, Përkthimi, komenti dhe plotësimet Ludmill Stankov”, do të jepen të referuara si Людмил Станков, Албанският говор в село Мандрица / Ludmill Stankov, E folmja shqipe në fshatin Mandricë, София, 2016.

  5. Людмил Станков, Албанският говор в село Мандрица / Ludmill Stankov, E folmja shqipe në fshatin Mandricë, София, 2016, f. 6-7.

  6. Po aty, f. 7-8.

  7. Po aty, f. 7.

  8. Po aty, f. 18.

  9. M. Domi, Dh. Shuteriqi, Një vështrim mbi të folmen shqipe të Mandricës, SF, 1965, 2, f. 117.

  10. Po aty, f. 117-118.

  11. Po aty, f. 118.

  12. Për gjithë referimet dhe interpretimet nga fusha e fonetikës dhe jo vetëm, shih më gjerë punimin monografik Людмил Станков, Албанският говор в село Мандрица / Ludmill Stankov, E folmja shqipe në fshatin Mandricë, София, 2016, f. 20-31.

  13. Në punimin “Албанският говор в село Мандрица” (E folmja shqipe në fshatin Mandricë), dukuritë e trajtuara ndjekin ecurinë, llojin dhe sasinë e elementeve paradigmatike që jepen në artikullin Një vështrim mbi të folmen shqipe të Mandricës, të M. Domi, Dh. Shuteriqi, botuar në SF, 1965, 2.

  14. Po sjellim këtu informacionin shkencor (konceptin për diftongun) siç është në vepër, sepse në shqipen standarde nuk pranohet diftongu te grupet uo, ue, ie, ye, sepse në fjalët e leksikut vendës të shqipes, zanoret u, i dhe y janë të theksuara, kështu që në rastet që interpretohen ne kemi grup zanoresh.

  15. Людмил Станков, Албанският говор в село Мандрица / Ludmill Stankov, E folmja shqipe në fshatin Mandricë, София, 2016, f. 22.

  16. M. Domi dhe Dh. Shuteriqi thonë nën ndikimin e sllavishtes: “Ë e patheksuar, fundore ose jo, herë-herë, ndofta për efekt të ndikimit të sllavishtes, ndihet e...” Shih M. Domi, Dh. Shuteriqi, Një vështrim mbi të folmen shqipe të Mandricës, SF, 1965, 2, f. 105.

  17. Людмил Станков, Албанският говор в село Мандрица / Ludmill Stankov, E folmja shqipe në fshatin Mandricë, София, 2016, f. 24

  18. Людмил Станков, Албанският говор в село Мандрица / Ludmill Stankov, E folmja shqipe në fshatin Mandricë, София, 2016, f. 32.

  19. M. Domi, Dh. Shuteriqi, Një vështrim mbi të folmen shqipe të Mandricës, SF, 1965, 2, f. 109

  20. M. Domi, Dh Shuteriqi shkruajnë për këtë dukuri: “Foljet vetvetore marrin shpesh në mënyrë enklitike -si që vjen nga se e zgjedhimit vetvetor të bullgarishtes. Por ktë e gjejmë, përveç kësaj, edhe me folje veprore moskalimtare, por edhe kalimtare. P.sh. zagaçitsi, gjigjemsi, u sëmursi; mbiusi, rënkasi, vetesi, vatkesi; berisi, hapnësi, shpunësi, qitnisi, të sëretsi, meresi, mblonësi. Në ndonjë rast të rrallë, ky element i është ngjitur edhe ndonjë fjale jo foljore: kuqesi, ngrotsi, lartsi.” Shih M. Domi, Dh. Shuteriqi, Një vështrim mbi të folmen shqipe të Mandricës, SF, 1965, 2, f. 116.

  21. Людмил Станков, Албанският говор в село Мандрица / Ludmill Stankov, E folmja shqipe në fshatin Mandricë, София, 2016, f. 67.

  22. Shih për këtë, Sh. Demiraj, Gramatikë historike e gjuhës shqipe, Tiranë, 1986, f. 684.

  23. Людмил Станков, Албанският говор в село Мандрица / Ludmill Stankov, E folmja shqipe në fshatin Mandricë, София, 2016, f. 68.

  24. Po aty, f. 68 -69.

  25. M. Domi, Dh. Shuteriqi, Një vështrim mbi të folmen shqipe të Mandricës, SF, 1965, 2, f. 111.

  26. M. Domi, Dh. Shuteriqi, Një vështrim mbi të folmen shqipe të Mandricës, SF, 1965, 2, f. 112.

  27. M. Domi, Dh. Shuteriqi, Një vështrim mbi të folmen shqipe të Mandricës, SF, 1965, 2, f. 113.

  28. M. Domi, Dh. Shuteriqi, Një vështrim mbi të folmen shqipe të Mandricës, SF, 1965, 2, f. 113.

  29. Domi e Shuteriqi e japin më të plotë këtë çështje: “Në pjesore foljet me zanore dalin në trajtën me prapashtesën -rë: larë, punuarë; foljet me bashkëtingëllore në trajtën me prapashtesën -ur(ë): dremiturë, hapurë; ato me bashkëtingëllore lëngëtore dalin në trajtën me -ë- si prapashtesë: mbjellë. Në mjaft raste, duke u formuar në bazë të aoristit më -ta ose për analogji me të, pjesorja del me fundoren -tur: (ka) martur (për: marrë), këndojtur, shkrojtur, mbyllur. Ja trajta e pjesores për ndonjë folje tjetër: u ka bënë, ka vdesur.” Shih më gjerë: M. Domi, Dh. Shuteriqi, Një vështrim mbi të folmen shqipe të Mandricës, SF, 1965, 2, f. 115.

  30. Dh. S. Shuteriqi, Fjalorth i të folmes shqipe të fshatit Mandricë (Bullgari), SF, 1965, 2.

  31. Людмил Станков, Албанският говор в село Мандрица / Ludmill Stankov, E folmja shqipe në fshatin Mandricë, София, 2016, f. 105-107.

  32. M. Domi, Dh. Shuteriqi, Një vështrim mbi të folmen shqipe të Mandricës, SF, 1965, 2, f. 115.

  33. Domi dhe Shuteriqi shkruajnë: Në sintaksë për t’u përmendur është edhe ndërtimi i fjalive qëllimore me një trajtë foljore të formuar nga lidhorja prirë nga parafjala për, dalë duket nga kontaminimi i dy mënyrave të zakonshme të shprehjes së fjalive qëllimore, me lidhoren dhe me shprehjen me vlerë paskajoreje

  34. Dh. S. Shuteriqi, Fshati shqiptar i Bullgarisë, Mandrica. Studim dhe tekste, SF, 1965, 2.

  35. Para nesh, në Mandricë ka shkuar shkrimtari Kolë Jakova, i cili botoi edhe një artikull të shkurtër, ku futi pak lëndë gjuhësore dhe një këngë shumë interesante mbledhur prej tij: Një vizitë në fshatin Mandricë, te rev. “Nëndori” 1957, nr. 12. Ribotojmë në «Shtojcë», nr. 2, këngën e mbledhur prej tij. Po aty, nr. 1. botojmë këngën që na dërgoi nxënësi ynë më 1949 dhe që është një variante e «Këngës» 2, të mbledhur prej nesh.

  36. Dh. S. Shuteriqi, Fshati shqiptar i Bullgarisë, Mandrica. Studim dhe tekste, SF, 1965, 2, f. 135.

  37. Людмил Станков, Албанският говор в село Мандрица / Ludmill Stankov, E folmja shqipe në fshatin Mandricë, София, 2016, f. 167-168.

  38. Dh. S. Shuteriqi, Fshati shqiptar i Bullgarisë, Mandrica. Studim dhe tekste, SF, 1965, 2, f. 111.

  39. Людмил Станков, Албанският говор в село Мандрица / Ludmill Stankov, E folmja shqipe në fshatin Mandricë, София, 2016, f. 173-174.

  40. Dh. S. Shuteriqi, Fshati shqiptar i Bullgarisë, Mandrica. Studim dhe tekste, SF, 1965, 2, f. 112.

  41. A. Kamberi, M. Idrizi, 4 shekuj të pagjunjëzuar, Shqiptarët e Mandricës, Konica 95, Tetovë, 1997.

  42. М. Х. Пеева, Българско-албански разговорник с малък речник, “Фабер”, Велико Търново, 2015.

  43. Dh S. Shuteriqi, Fjalorth i të folmes shqipe të fshatit Mandricë (Bullgari), SF, 1965, 2.

  44. A. Kamberi, M. Idrizi, 4 shekuj të pagjunjëzuar, Shqiptarët e Mandricës, Konica 95, Tetovë, 1997.

  45. Dh. S. Shuteriqi, në artikullin e cituar, Fjalorth i të folmes shqipe të fshatit Mandricë (Bullgari), në pjesën hyrëse të fjalorthit bën grupime edhe sipas përkatësisë burimore. Ai shkruan se në këtë të folme mund të dallojmë: “Fjalë dhe trajta tipike shqipe të së folmes së Mandricës: Anë (fund), anames, atyrme, avgjitkë, baltë (dhé), bardikë, bati, blarin (blegërin), botë (gjindje), cingë, cëngërin, cjorin apo cërin, çime, çoç, dalëtë moti (të), dilgon, djellë-a, fëmilë (familje), gërmis, gërqin’je, gëzitem, gji (gjë), gjigjem, ima (ëma), jes, ka (nga), o të kaj (do të ketë), kalsërë, karkanxolle, kërshtejkë, kllëç, kokove, kren (krej, nxjerr), llara (rralla), llotëron, mbrej, mbret (edhe për shtet), mbretëri, mih, ndanë (pranë), ni (një), njohësh (të) (të kuptosh), pagëzon, panerkë (shportë), përze, praptan, qutet, rahorë (ndeshje, luftë), shej, shklerisht, shklirë, shkla, shkopcitem, shprihem, shtillet (mbështillet, vishet), shtret, shtrofkë, tar (ar), tate, trim (djalë), tëpërton (depërton), vlon (fejoj), xallahin ose zallahin, xëngërmaroratë, zbjer ose xbjer (humb harroj), etj.

  46. Turqizma: Arkadashe, arnaute, Amautllëk, asqer, asqerllëk, bair, bakshish, ballkan, be (bej), belik, bendis, bitis, bostan, budallâ, bunar, bylyk, çarshi, çorbaxhi, dejman, demek, derman, divan, djyljym, dushman, duva, dyqan, ferman, gjemixhi, gjesdis, gjoks, gjol, gjuz, hakë, halë (hallë), hambar, hanè, haznatar, hellall, heqim, herbab, hiç, insan, iliaz, jordashllar, kabil, kadënë, kahër, kaik, kaikçi, kasapllëk, kavak, këzan, kollaj, komshi, konak, kurbet, kurdis, kuvet, lufe (ylefe), masallë, memlym, Merixhî, merxhan, mëhallë, muharebe, mukadër, parà, pasha, qepengje, saba, sade, sallam, sefer, sefte, selam, senet, sini, sokak, sollak, surat, shëlmek, shimshir, temis, testembel, tjytjyni, ujdis, velaet, xhanëm, xharah, zaif, zamet, etj.

  47. Bullgarizma e përgjithësisht sllavizma: Ale, allahticë, banellë, barabunkë, barkanicë, bash, branë, bublluk, civik, çlenove, dànak, dërzhava, dostafçik, dovolen, drankë, dugan, dune, dupkë, dushit, duvar ose dvor, erà, gàrvan, gatankë, gollopar, gëbë, hojnë, jagodë, juves, kainço, kaltjankë, kallpakçe, kaskandis, kavall, këlivaç, klepkë, korlajkë; kratunë, lefe, legallo, leshnik, luljak, llajçukë, llapcinkë, maher, mallaçke, maslin, menit, muhlas, nai, ne, nishtu, peperungë, pernicë, piskat, poprellkë, pobit, potpis, prushkufallë, puduvit, pulpit, rapkë, rasboj, sankë, sëmë, sdrednoci, semesë, sjankë, sivë, smètin, snuvalkë, teqezesè, trudov den, uçe, udopstà, uduvicë, veçe ose veqe, vëmicë, vi, vojskaja, zagaçit, zakon (ligjë), zavit, zhalit, zhellvë, zhitel, etj.

  48. Greqizma: Anastis, ekshigjis, filladhe, gjozmë, mavrutë, pallamide, pangar, papo, papazia, prëftas, rigon, sinor, skulo, sos, shtefanos, trandafil, etj.” Shih për këtë Dh. S. Shuteriqi, Fjalorth i të folmes shqipe të fshatit Mandricë (Bullgari), SF, 1965, 2, f. 153-54.

  49. M. Domi, Dh. Shuteriqi, Një vështrim mbi të folmen shqipe të Mandricës, SF, 1965, 2, f. 103.

Téléchargements

Publiée

2016-12-09

Comment citer

Memisha, V. (2016). Rreth veprës “Aлбанският говор в село мандрица” (E folmja shqipe në fshatin Mandricë). Studime Filologjike, 1(3-4), 173–206. Consulté à l’adresse https://albanica.al/studime_filologjike/article/view/3599

Numéro

No 3-4 (2016): Studime Filologjike

Rubrique

Materiale dhe dokumente

Licence

© Akademia e Studimeve Albanologjike 2024

Creative Commons License

Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Pas d’Utilisation Commerciale - Partage dans les Mêmes Conditions 4.0 International.