Veçori të fazës së parë të planifikimit gjuhësor të Shqipes (1462-1908)

Rami Memushaj

Авторы

Rami Memushaj

Аннотация

Gjuha, veçse mjet themelor komunikimi, përbën edhe një objekt kundrimi nga ana e bashkësisë që e përdor. Kur një bashkësi nis të ndërhyjë në gjuhën e saj për ta bërë më të efektshëm këtë mjet komunikimi, mu aty zë fill planifikimi gjuhësor. Hapin e parë në planifikimin e një gjuhe e përbën përpjekja për ta përcjellë informacionin gjuhësor jo vetëm me tinguj, po edhe me materie grafike, pra duke e shkruar gjuhën. Një gjuhë e paalfabetizuar, d.m.th. e pashkruar, është idiomë e një fisi a një bashkësie etnike që ende nuk ka arritur të formojë një njësi politiko-gjeografike.

Скачивания

Данные скачивания пока недоступны.

Библиографические ссылки

Në këtë pikë bashkohemi me mendimin e studiuesit Injac Zamputi, i cili, pas një analize të hollësishme të frazës latine të Brokardit dhe të rrethanave historike e sociale të Shqipërisë së shek. XIV, arrin në përfundimin se “shkrimi i gjuhës shqipe… duhej të priste kushte të favorshme, që nuk ishin në shek. XIV, për t’u shkëputur nga kuadri i përbotshëm i gjuhëve klasike” (I.Zamputi, “Çështje të shkrimit dhe të fillimit të letërsisë në gjuhën shqipe”, Hylli i Dritës, Tiranë, 1995, nr. 1-2, f. 33).
Historia e letërsisë shqipe, vëll. I, Tiranë, 1959, f. 152-155.
E. Çabej, “Meshari” i Gjon Buzukut, pjesa e dytë, Tiranë, 1968, f. 387.
E. Çabej, “Meshari” i Gjon Buzukut, pjesa e parë, Tiranë, 1968, f. 45.
N. Borgia, I monaci basiliani d’Italia in Albania, 1935, p. 49; për datën e letrës së përgjigjes nga Roma shih shënimin 33 në këtë faqe.
Po aty.
Sipas B. Demiraj, botimet fetare me alfabet latin të Propaganda Fides përdoreshin pas gjase edhe në zonën e krishterë të Himarës (Arbërisë), gjë që mund ta marrim si një argument në të mirë të supozimit tonë (shih: B. Demiraj: Gjon P. Nikollë Kazazi dhe ‘Doktrina e tij, Prishtinë, 2006, f. 148.
Historia e letërsisë shqipe, vëll. I, f. 247-253.
Sh. Demiraj, K. Prifti, Kongresi i Manastirit, “8 Nëntori”, Tiranë, 1978, f. 33.
T. Osmani, Udha e shkronjave shqipe, Shkodër, 1999, f. 220.
T. Osmani, Alfabeti latin - mbështetje kryesore në rrugën e gjatë për zgjidhjen përfundimtare të alfabetit të përbashkët të shqipes, në “95-vjetori i Kongresit të Manastirit”, MASHM, Shkup, 2005, f. 225-226.
S. Frashëri, Vepra 1, Tiranë, 1988, f. 245.
Xh. Lloshi, “Të dhëna dokumentare të reja mbi veprimtarinë e V. Meksit, G. Gjirokastritit dhe K. Kristoforidhit”, Studime filologjike, 1974, 1, f. 129.
Po aty, f. 136.
T. Osmani, Udha e shkronjave..., vep. e cit., f. 275
Sh. Demiraj - K. Prifti, Kongresi i Manastirit, vep. e cit., f. 48.
Në alfabetin e Buzukut E. Çabej sheh një “orientim nga Italia latino-romane” (shih: E. Cabej, Meshari i Gjon Buzukut, pjesa e parë, f. 50).
T. Osmani, Udha e shkronjave..., vep. e cit., f. 472.
E. Çabej, “Meshari” i Gjon Buzukut, pjesa e parë, f. 68.
Pjetër Bodani, Cuneus prophetarum, botim kritik i përgatitur nga A. Omari, Tiranë, 2005, f. 17.
R. Ismajli, Drejtshkrimet e shqipes, ASHAK, Prishtinë, 2005, f. 22.
T. Osmani, Udha e shkronjave…, vep. E cit., f. 478.
Sh. Demiraj - K. Prifti, Kongresi i Manastirit, f. 79-80.
Me të trasha tregohen autorët që e përdorin në mënyrë konsekuente shkronjën e dhënë.
Shih, p.sh. Sh. Demiraj - K. Prifti, Kongresi i Manastirit, f. 86-87; një mendim të ngjashëm e gjejmë edhe tek autorë të tjerë.
T. Osmani, po aty, f. 258.
Shih edhe B. Beci, “Vendi i Kongresit të Manastirit në historinë e standardizimit të shqipes”, në 95-vjetori i Kongresit të Manastirit, MASHM,
Shkup, 2003, f. 95.
Sh. Demiraj - K. Prifti, Kongresi i Manastirit, f. 89.
Shih E. Haugen, “Language Planning”, Theory and Practice, në Actes du Xe Congres International des Linguistes, Tome Ire, Bucarest, 1969, f. 707; shih edhe J. A. Fishman, “Language modernization and planning in comparison with other types of national moderniation and planning”, në “Language in Society”, Cambridge at the University Press, 1973, f. 26.
T. Osmani, Histori e alfabetit..., vep. e cit., f. 257.
Xh. Lloshi, Rreth alfabetit të shqipes, f. 40-41.
Po aty, f. 44-45.
Shih riprodhimin e dokumentit në albumin “Rilindja Kombëtare Shqiptare”, Tiranë, 1962, f. 114.

Библиографические ссылки

Në këtë pikë bashkohemi me mendimin e studiuesit Injac Zamputi, i cili, pas një analize të hollësishme të frazës latine të Brokardit dhe të rrethanave historike e sociale të Shqipërisë së shek. XIV, arrin në përfundimin se “shkrimi i gjuhës shqipe… duhej të priste kushte të favorshme, që nuk ishin në shek. XIV, për t’u shkëputur nga kuadri i përbotshëm i gjuhëve klasike” (I.Zamputi, “Çështje të shkrimit dhe të fillimit të letërsisë në gjuhën shqipe”, Hylli i Dritës, Tiranë, 1995, nr. 1-2, f. 33).

Historia e letërsisë shqipe, vëll. I, Tiranë, 1959, f. 152-155.

E. Çabej, “Meshari” i Gjon Buzukut, pjesa e dytë, Tiranë, 1968, f. 387.

E. Çabej, “Meshari” i Gjon Buzukut, pjesa e parë, Tiranë, 1968, f. 45.

N. Borgia, I monaci basiliani d’Italia in Albania, 1935, p. 49; për datën e letrës së përgjigjes nga Roma shih shënimin 33 në këtë faqe.

Po aty.

Sipas B. Demiraj, botimet fetare me alfabet latin të Propaganda Fides përdoreshin pas gjase edhe në zonën e krishterë të Himarës (Arbërisë), gjë që mund ta marrim si një argument në të mirë të supozimit tonë (shih: B. Demiraj: Gjon P. Nikollë Kazazi dhe ‘Doktrina e tij, Prishtinë, 2006, f. 148.

Historia e letërsisë shqipe, vëll. I, f. 247-253.

Sh. Demiraj, K. Prifti, Kongresi i Manastirit, “8 Nëntori”, Tiranë, 1978, f. 33.

T. Osmani, Udha e shkronjave shqipe, Shkodër, 1999, f. 220.

T. Osmani, Alfabeti latin - mbështetje kryesore në rrugën e gjatë për zgjidhjen përfundimtare të alfabetit të përbashkët të shqipes, në “95-vjetori i Kongresit të Manastirit”, MASHM, Shkup, 2005, f. 225-226.

S. Frashëri, Vepra 1, Tiranë, 1988, f. 245.

Xh. Lloshi, “Të dhëna dokumentare të reja mbi veprimtarinë e V. Meksit, G. Gjirokastritit dhe K. Kristoforidhit”, Studime filologjike, 1974, 1, f. 129.

Po aty, f. 136.

T. Osmani, Udha e shkronjave..., vep. e cit., f. 275

Sh. Demiraj - K. Prifti, Kongresi i Manastirit, vep. e cit., f. 48.

Në alfabetin e Buzukut E. Çabej sheh një “orientim nga Italia latino-romane” (shih: E. Cabej, Meshari i Gjon Buzukut, pjesa e parë, f. 50).

T. Osmani, Udha e shkronjave..., vep. e cit., f. 472.

E. Çabej, “Meshari” i Gjon Buzukut, pjesa e parë, f. 68.

Pjetër Bodani, Cuneus prophetarum, botim kritik i përgatitur nga A. Omari, Tiranë, 2005, f. 17.

R. Ismajli, Drejtshkrimet e shqipes, ASHAK, Prishtinë, 2005, f. 22.

T. Osmani, Udha e shkronjave…, vep. E cit., f. 478.

Sh. Demiraj - K. Prifti, Kongresi i Manastirit, f. 79-80.

Me të trasha tregohen autorët që e përdorin në mënyrë konsekuente shkronjën e dhënë.

Shih, p.sh. Sh. Demiraj - K. Prifti, Kongresi i Manastirit, f. 86-87; një mendim të ngjashëm e gjejmë edhe tek autorë të tjerë.

T. Osmani, po aty, f. 258.

Shih edhe B. Beci, “Vendi i Kongresit të Manastirit në historinë e standardizimit të shqipes”, në 95-vjetori i Kongresit të Manastirit, MASHM,

Shkup, 2003, f. 95.

Sh. Demiraj - K. Prifti, Kongresi i Manastirit, f. 89.

Shih E. Haugen, “Language Planning”, Theory and Practice, në Actes du Xe Congres International des Linguistes, Tome Ire, Bucarest, 1969, f. 707; shih edhe J. A. Fishman, “Language modernization and planning in comparison with other types of national moderniation and planning”, në “Language in Society”, Cambridge at the University Press, 1973, f. 26.

T. Osmani, Histori e alfabetit..., vep. e cit., f. 257.

Xh. Lloshi, Rreth alfabetit të shqipes, f. 40-41.

Po aty, f. 44-45.

Shih riprodhimin e dokumentit në albumin “Rilindja Kombëtare Shqiptare”, Tiranë, 1962, f. 114.

Veçori të fazës së parë të planifikimit gjuhësor të Shqipes (1462-1908)

Авторы

Аннотация

Скачивания

Библиографические ссылки

Библиографические ссылки

Загрузки

Опубликован

Как цитировать

Выпуск

Раздел

Лицензия

rrethprojektit

About the Journal

mostviewed

Язык

Информация