Tri koncepte themelore të sintaksës moderne

Rami Memushaj

Autorët

Rami Memushaj

Abstract

Sintaksa ka qenë për shumë kohë thjeshtra e shkencës së gramatikës, një disiplinë gjuhësore që vetëm këtë gjysmëshekullin e fundit ka arritur të vihet në qendër të vëmendjes dhe madje ta eklipsojë morfologjinë. Arsyeja e prapambetjes së studimeve sintaksore lidhet me atë që, ndryshe nga morfologjia, zbulimi i njësive bazë të së cilës pat përfunduar që më 1880 me morfemën e B. Kurtënesë, njësitë bazë të sintaksës janë zbuluar shumë më vonë. Vetëm më 1927 John Ries-i arriti të bënte dallimin mes “renditjeve të fjalëve”, që u referohen të gjitha strukturave sintaksore, dhe “grupit të fjalëve”, që u referohet njësive më të vogla se fjalia, po më të mëdha se gjymtyra e fjalisë.

Downloads

Download data is not yet available.

References

J. Ries, Zur Wortgruppenlehre, Beiträge zur Grundlegung der Suntax, H. II, Prag, 1928.
G. Graffi, 200 years of syntax, A Critical Survey, John Benjamins Publishing Company, 2001, f. 141.
L. Bloomfield, “A set of postulates for the science of language” (1926), në L. Runqing etc. (eds.) Readings in Linguistics, vol. 1, Beijing, 1988, f. 192–202.
S. Prifti, Sintaksa, Tiranë, 1957, f. 20–21.
S. Floqi “Çështje të teorisë së togfjalëshit në shqipen e sotme”, SF, Tiranë, 1968. nr. 1.
L. Bloomfield, Language, The University of Chicago Press, Chicago and London, 1933, f. 194–196, 235, 268.
Kjo lëkundje duket, p.sh., në tekstin Obšcjeje jazykznanie, të cituar më sipër, në të cilin thuhet se “lidhjet predikative… lindin mbi bazën e
marrëdhënieve atributive dhe nga pikëpamja thjesht sintagmatike mund të futen tek këto… Veçoria e vënë në dukje e lidhjeve predikative i përfshin ato në mekanizmin e aktualizimit të thënies, duke i përjashtuar nga kuadri i sintagmatikës” (Obšcjeje jazykznanie, Moskva, s. 276).
G. Graffi, 200 Years of Syntax, vep. e cit., f. 140-142.
L. Bloomfield, vep. e cit., f. 184.
Po aty, f. 207.
Th. Dhima, “Probleme të njësive sintaksore (togfjalëshi dhe sintagma)”, Seminari Ndërkombëtar për gjuhën, letërsinë dhe kulturën shqiptare, 24/1, Prishtinë, 2005, f. 327–335.
L. Tesniére, Éléments de syntaxe structurale, Paris, 1959, f. 49.
Th. Herbst, English Valency Structures – A first sketch, http://www.uni-erfurt. de/eestudies/eese/artic99/herbst/main1. html., 1999.
Lidhur me dallimin në fjalë, autori i këtij artikulli thotë: “Adjuncts differ from complements in that, firstly, their occurrence in a sentence is not
dependent on the governing word (or predicator) of the sentence and, secondly, they are not determined in form by the predicator.” Këtyre dallimeve ne u shtojmë edhe një të tretë dhe pikërisht numrin e rrethanorëve: këta mund të mungojnë ose të jenë disa llojesh, p.sh.: Agimi u nis me urgjencë [dje për në Vlorë për të takuar prindërit].
Bolshakov, I. A. - Gelbukh, A., Computational Linguistics, Mexico, 2004, f. 48.
L. Haegeman, Introduction to the Governement and Binding Theory, Blackwell Publishers, Cambridge, 1994, f. 41.
Temë në gramatikën gjenerative quhet lidhja e sintagmës emërore që tregon objektin që lëviz ose ndryshon, me foljen e saj. Në gramatikën e rasës të Xh. Fillmorit (J. Fillmore), tema është një nga funksionet semantike të sintagmave emërore, siç janë edhe bërësi (agent), pësuesi (patient) etj., të cilat ai i quan rasa. Prej këndej edhe teoria që merret me funksionet semantike të sintagmave emërore quhet teori e roleve tematike (Shih: R. Memushaj, Gramatika gjenerative, Tiranë, 2008, f. 250).
D. J. Allerton - R. Emons, Valency theory in the description of English, 2003, f. 3.
J. Rrota, Sintaksi i shqipes, Shtypshkronja “A. Gj. Fishta”, Shkodër,
, f. 9.
Po aty, f. 38.
Sh. Demiraj, Gramatikë historike e gjuhës shqipe, Tiranë, 1986, f. 582–583.
L. Buxheli, Modelet e caktimit rasor në shqipen e sotme, Neraida, Tiranë, 2007, f. 258.
H. Lasnik, Syntax, Encyclopedia of Human Behavior, vol. 4, Academic Press, 1994, f. 374.
Gramatika e gjuhës shqipe, 2, 2002, f. 260–268.
J. Rrota, Sintaksi i shqipes, f. 35.
G. L. Beccaria (ed.), Dizionario di linguistica, Einaudi, 1996, 194.
N. Chomsky (1981), Lectures on Govenrment and Binding, Berlin. New York, 1993, f. 36.
L. Renzi etc., Grande grammatica italiana di consultazione, vol. I, (nuova edizione), il Mulino, 2008, f. 20-21.
Po aty, f. 23.

References

J. Ries, Zur Wortgruppenlehre, Beiträge zur Grundlegung der Suntax, H. II, Prag, 1928.

G. Graffi, 200 years of syntax, A Critical Survey, John Benjamins Publishing Company, 2001, f. 141.

L. Bloomfield, “A set of postulates for the science of language” (1926), në L. Runqing etc. (eds.) Readings in Linguistics, vol. 1, Beijing, 1988, f. 192–202.

S. Prifti, Sintaksa, Tiranë, 1957, f. 20–21.

S. Floqi “Çështje të teorisë së togfjalëshit në shqipen e sotme”, SF, Tiranë, 1968. nr. 1.

L. Bloomfield, Language, The University of Chicago Press, Chicago and London, 1933, f. 194–196, 235, 268.

Kjo lëkundje duket, p.sh., në tekstin Obšcjeje jazykznanie, të cituar më sipër, në të cilin thuhet se “lidhjet predikative… lindin mbi bazën e

marrëdhënieve atributive dhe nga pikëpamja thjesht sintagmatike mund të futen tek këto… Veçoria e vënë në dukje e lidhjeve predikative i përfshin ato në mekanizmin e aktualizimit të thënies, duke i përjashtuar nga kuadri i sintagmatikës” (Obšcjeje jazykznanie, Moskva, s. 276).

G. Graffi, 200 Years of Syntax, vep. e cit., f. 140-142.

L. Bloomfield, vep. e cit., f. 184.

Po aty, f. 207.

Th. Dhima, “Probleme të njësive sintaksore (togfjalëshi dhe sintagma)”, Seminari Ndërkombëtar për gjuhën, letërsinë dhe kulturën shqiptare, 24/1, Prishtinë, 2005, f. 327–335.

L. Tesniére, Éléments de syntaxe structurale, Paris, 1959, f. 49.

Th. Herbst, English Valency Structures – A first sketch, http://www.uni-erfurt. de/eestudies/eese/artic99/herbst/main1. html., 1999.

Lidhur me dallimin në fjalë, autori i këtij artikulli thotë: “Adjuncts differ from complements in that, firstly, their occurrence in a sentence is not

dependent on the governing word (or predicator) of the sentence and, secondly, they are not determined in form by the predicator.” Këtyre dallimeve ne u shtojmë edhe një të tretë dhe pikërisht numrin e rrethanorëve: këta mund të mungojnë ose të jenë disa llojesh, p.sh.: Agimi u nis me urgjencë [dje për në Vlorë për të takuar prindërit].

Bolshakov, I. A. - Gelbukh, A., Computational Linguistics, Mexico, 2004, f. 48.

L. Haegeman, Introduction to the Governement and Binding Theory, Blackwell Publishers, Cambridge, 1994, f. 41.

Temë në gramatikën gjenerative quhet lidhja e sintagmës emërore që tregon objektin që lëviz ose ndryshon, me foljen e saj. Në gramatikën e rasës të Xh. Fillmorit (J. Fillmore), tema është një nga funksionet semantike të sintagmave emërore, siç janë edhe bërësi (agent), pësuesi (patient) etj., të cilat ai i quan rasa. Prej këndej edhe teoria që merret me funksionet semantike të sintagmave emërore quhet teori e roleve tematike (Shih: R. Memushaj, Gramatika gjenerative, Tiranë, 2008, f. 250).

D. J. Allerton - R. Emons, Valency theory in the description of English, 2003, f. 3.

J. Rrota, Sintaksi i shqipes, Shtypshkronja “A. Gj. Fishta”, Shkodër,

, f. 9.

Po aty, f. 38.

Sh. Demiraj, Gramatikë historike e gjuhës shqipe, Tiranë, 1986, f. 582–583.

L. Buxheli, Modelet e caktimit rasor në shqipen e sotme, Neraida, Tiranë, 2007, f. 258.

H. Lasnik, Syntax, Encyclopedia of Human Behavior, vol. 4, Academic Press, 1994, f. 374.

Gramatika e gjuhës shqipe, 2, 2002, f. 260–268.

J. Rrota, Sintaksi i shqipes, f. 35.

G. L. Beccaria (ed.), Dizionario di linguistica, Einaudi, 1996, 194.

N. Chomsky (1981), Lectures on Govenrment and Binding, Berlin. New York, 1993, f. 36.

L. Renzi etc., Grande grammatica italiana di consultazione, vol. I, (nuova edizione), il Mulino, 2008, f. 20-21.

Po aty, f. 23.

Tri koncepte themelore të sintaksës moderne

Autorët

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information