A linguistic overview of rhyming in Peter Budi’s poems
DOI:
https://doi.org/10.62006/sf.v1i3-4.3161Abstract
This study of a fragment extracted from a corpus of P. Budi's poetics (Pjetër Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, by R. Ismajli), as the only original work of this seventeenth-century writer, pursues some partial aims, among which, in addition to verse clauses, attention has been paid to: the linguistic phenomenon of rhymes, respectively to word classes, rhyme schemes, their frequency in the text, syntactic order and function, by syntactically distinguishing sentence units. Furthermore, the article tries to reflect the constructions and figures of speech that Budi managed to create more than four centuries ago, such as repetition, ellipsis and l‟enjambement. Rhyming lexical items, those with assonance or simply, as verse clauses, belong numerically to the subject matter covered by this article. The article also covers the presentation of syntactic structures like: the sentence, the phrase, as a unit of expression in spoken and written discourse, as well as the poetic linguistic text, as a phrase-related discourse unit. They are not brought according to the original punctuation, but rather based on the meaning and construction of the above units, taking into account the order of their constituting components. This in-depth overview conducted by the author, constitutes the first entirely linguistic description of the poetics of Peter Budi, one of the oldest Northern Albanian writers. Out of the complete research, the first chapter entitled "Këtu desha me vūm këtë imnë...", has been extracted.Downloads
References
-
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006. [Parathënia, tejshkrimi dhe komentet: Rexhep Ismajli, Botohet me rastin e 440-vjetorit të lindjes së autorit, nga ASH dhe Arteve të Kosovës, Libri 31]
-
Vepra, në dorëshkrim, e lidhur në fletë blloku, 1955, që ka 655 faqe, është e ndarë në 5 krerë. Kapitulli V, në faqet 581-655 përfshin rimarin e poetit. Vepra në dorëshkrim është në Institutin e Studimeve shqiptare të Universitetit të Shkodrës.
-
M. Gero, Fjalori rimor i Dritëro Agollit (Morfologjia e rimemave - Konkordanca – Fjalësi), Toena, 2013. Sa i takon termit “rimemë-a”, lexuesi duhet të ketë njohuri se tashmë, prej vitesh, është ligjësuar përdorimi i tij në gjuhësinë e literaturën perëndimore. Mjafton të themi se në veprën e prof. K. Ashtës, lënë në daktiloshkrim, studimi titullohet “Rimari i Mjedës”.
-
Sh. Sinani, Mjedologji-3, Enti Botues “Gjergj Fishta”, Lezhë, 2016, f. 62 – 84. [Më tej autori shkruan: “Fjalori rimar i gjuhës shqipe i Alfons Dovana, në dy vëllime, dorëzuar për shtyp në vitin 1960, u refuzua pa asnjë vërejtje të shprehur me shkrim prej recensuesve, me shpjegimin se ishte vendosur të botoheshin vetëm librat me një numër të kufizuar faqesh...]
-
Po ai, po aty, f. 73.
-
T. Plangarica, Në tekst për tekstin, Shtëpia botuese “Sejko”, Elbasan, 2002, f. 7.
-
F. Leka, Fjalor i termave të letërsisë, Infobotues, Tiranë, 2013.
-
Po ai, po aty, f. 332-333.
-
Sh. Sinani, Mjedologji-3, Enti botues “Gjergj Fishta”, Lezhë, 2016, f. 114-115.
-
Po ai, po aty, f. 75.
-
Është fjala për parathëniet e pasthëniet e veprave: Doktrina e Krishtenë, Pasqyra e të rrëfyemit dhe Rituali roman, me: 3-4 faqe., 10 faqe., 69 f. e 26 faqe. (Shih: P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 31.)
-
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 30.
-
Po ai, po aty, f. 281, 283.
-
Po ai, po aty, f. 273.
-
Citohet sipas veprës Ligjërime rreth tekstit letrar poetik të Anton Nikë Berishës dhe Labinot Berishës, Faik Konica, Prishtinë, 2017, f. 54.
-
F. Leka, Fjalor i termave të letërsisë, Infobotues, Tiranë, 2013. Termat eufuizma, eufistik, kanë hyrë në letërsi nga heroi i romanit “Eufues” ose Anatomia e shpirtit i shkrimtarit anglez Y. Lyly (shek.XVI), krijimet e të cilit u quajtën me stilin eufuizëm. [Shih zërat barok, eufuizëm, gongorizëm dhe marinizëm.]
-
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 20026, f. 91.
-
faroi – i shfarosi, i zhduku kësaj jete.
-
Po ai, po aty, f. 163-165.
-
M. Çeliku, Parafjalët e shqipes standarde, Shtëpia Botuese & Shtypshkronja "Ilar", Tiranë, 2019, f. 16.
-
Po ai, po aty, f. 63-69; 71-77.
-
t‟i nqonjë - t‟i zgjojë nga gjumi
-
palavuom mb.– nga “palaví”, fjalë palaví, fjalë marroke, e pa vend, fjalë e papranueshme (Zadrimë).
-
M. Gero, Fjalori rimor i Dritëro Agollit (Morfologjia e rimemave-Konkordanca-Fjalësi), Botimet Toena, Tiranë, 2013, f. 31.
-
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 71.
-
Për këtë paraqitje skematike, shënojmë: Fr = frazë; këndi i gjerë më pas tregon vendin që zë fraza në hapësirë; Fjdr.= fj.drejtuese; fjkr. = fjali kryesore; shkurtimet e tjera të fjalive jepen me simbolet e funksioneve, b.f. Fjvq = fjali e varur qëllimore, ose: Fjvsh. = fjali e varur shkakore etj. Në rreshtin e parë vihen QOS= qendrat e organizimit sintaksor, d.m.th., fjalitë kryesore dhe ato drejtuese, kurse në rreshtat e tjerë, hierarkia e varësisë së përbërësve predikativë, sipas funksionit.
-
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 71.
-
Po ai, po aty, f. 89. (Mbramanënë - mbrëmjen.)
-
R. Përnaska, Gjuhësi...gjuhësore- 1, Shtëpia Botuese “Maluka”, Tiranë, f. 184. (Pa vit botimi).
-
Gramatika e gjuhës shqipe II, ASHSH, IGJL Tiranë, 1996, f. 64.
-
T. Plangarica, Në tekst për tekstin – Studime, Shtëpia Botuese “Sejko”, Elbasan, 2002, f. 14.
-
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 79.
-
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 105 – 107.
-
Baylon, Christian & Mignot Xavier, Komunikimi, Logos-A, Nathan Université, 2003, f. 21.(Përktheu: prof. Xhevat Lloshi).
-
Po ata, po aty, f. 37.
-
L. Mëniku, Konektorët e tekstit në gjuhën shqipe, Albas, Tiranë, 2014, f. 38.
-
Gramatika e gjuhës shqipe I, ASHSH, IGJL, Tiranë, 1995, f. 406. [Vërejmë se lidhëza pra në këtë tekst akademik nuk del në radhët e 4 lidhëzave: andaj, ndaj, pa, prandaj, por e gjejmë tek shembulli i fundit ilustrues që japin autorët: Mendimi ynë ishte më i argumentuar, pra dhe më i drejti.]
-
U morën vetëm disa vargje me predikativitet (njësi-fjali) të strofave nga f. 89 – 95.
-
Kafshëvet mbë këtë dhē – gjërat e kësaj bote, sipas besimit fetar: të kësaj jete.
-
Ū, ēt = uri dhe etje duke duruar.
-
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 101.
-
S. Telve, L‟italiano: Frasi e testo, Carocci editore, Bussole, S.p.A. Roma, 2013, p. 23.
-
Po ai, po aty, f. 24.
-
M. Domi, “Dukuri të zhvillimit të strukturës sintaksore”, Studime filologjike, 1984/4, f. 61.
-
I. Kadare, Kur sunduesit grinden, Onufri, Tiranë, 2018, f. 68.
-
Për këtë term sintaksor e stilistik, shih edhe Xh. Lloshi, Stilistika e gjuhës shqipe dhe pragmatike, Albas, Tiranë, 2012.
-
Gian Luigi Beccaria, Dizionario di linguistica e di filologia, metrica, retorica, Nuova edizione, Piccola Biblioteca Einaudi, Torino, 2004. [Termi vjen nga frëngjishtja, për një paradoks historik: Boileau, në shek.XVI, e ka përdorur këtë dukuri për ta sjellë si “shkelje”gjuhësore në poezi...]
-
N. Mjeda, Vepra letrare-1, Shtëpia botuese “N. Frashëri”, Tiranë, 1988, f. 87.
-
N. Mjeda, Vepra letrare-2, Shtëpia botuese “N. Frashëri”, Tiranë, 1988, f. 46.
-
N. Mjeda, Vepra letrare-1, Shtëpia botuese “N. Frashëri”, Tiranë, 1988, f. 89.
-
T. Kelmendi, Funksionet sintaksore të ndërtimeve me paskajore në gjuhën shqipe, Prishtinë, 2010, f. 91-116.
-
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 2006.
-
J. Rrota, Gjuha e shkrueme ase vërejtje gramatikore, Botime Françeskane, Shkodër, 2006, f. 405. [Shkruan autori: Në dëshir Shqiptari, që t‟a shprehë sa ma fort, të qartë e të pikatunë një veprë, posaçe poeti i popullit, kahë s‟duket mjaft një verb, shkon e i shton këtij për bri edhe një tjetër, me kuptim thuejse gati sinonim me te. Kjo mënyrë përsëritjesh së verbit quhet ndërtim enumerativ.]
References
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006. [Parathënia, tejshkrimi dhe komentet: Rexhep Ismajli, Botohet me rastin e 440-vjetorit të lindjes së autorit, nga ASH dhe Arteve të Kosovës, Libri 31]
Vepra, në dorëshkrim, e lidhur në fletë blloku, 1955, që ka 655 faqe, është e ndarë në 5 krerë. Kapitulli V, në faqet 581-655 përfshin rimarin e poetit. Vepra në dorëshkrim është në Institutin e Studimeve shqiptare të Universitetit të Shkodrës.
M. Gero, Fjalori rimor i Dritëro Agollit (Morfologjia e rimemave - Konkordanca – Fjalësi), Toena, 2013. Sa i takon termit “rimemë-a”, lexuesi duhet të ketë njohuri se tashmë, prej vitesh, është ligjësuar përdorimi i tij në gjuhësinë e literaturën perëndimore. Mjafton të themi se në veprën e prof. K. Ashtës, lënë në daktiloshkrim, studimi titullohet “Rimari i Mjedës”.
Sh. Sinani, Mjedologji-3, Enti Botues “Gjergj Fishta”, Lezhë, 2016, f. 62 – 84. [Më tej autori shkruan: “Fjalori rimar i gjuhës shqipe i Alfons Dovana, në dy vëllime, dorëzuar për shtyp në vitin 1960, u refuzua pa asnjë vërejtje të shprehur me shkrim prej recensuesve, me shpjegimin se ishte vendosur të botoheshin vetëm librat me një numër të kufizuar faqesh...]
Po ai, po aty, f. 73.
T. Plangarica, Në tekst për tekstin, Shtëpia botuese “Sejko”, Elbasan, 2002, f. 7.
F. Leka, Fjalor i termave të letërsisë, Infobotues, Tiranë, 2013.
Po ai, po aty, f. 332-333.
Sh. Sinani, Mjedologji-3, Enti botues “Gjergj Fishta”, Lezhë, 2016, f. 114-115.
Po ai, po aty, f. 75.
Është fjala për parathëniet e pasthëniet e veprave: Doktrina e Krishtenë, Pasqyra e të rrëfyemit dhe Rituali roman, me: 3-4 faqe., 10 faqe., 69 f. e 26 faqe. (Shih: P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 31.)
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 30.
Po ai, po aty, f. 281, 283.
Po ai, po aty, f. 273.
Citohet sipas veprës Ligjërime rreth tekstit letrar poetik të Anton Nikë Berishës dhe Labinot Berishës, Faik Konica, Prishtinë, 2017, f. 54.
F. Leka, Fjalor i termave të letërsisë, Infobotues, Tiranë, 2013. Termat eufuizma, eufistik, kanë hyrë në letërsi nga heroi i romanit “Eufues” ose Anatomia e shpirtit i shkrimtarit anglez Y. Lyly (shek.XVI), krijimet e të cilit u quajtën me stilin eufuizëm. [Shih zërat barok, eufuizëm, gongorizëm dhe marinizëm.]
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 20026, f. 91.
faroi – i shfarosi, i zhduku kësaj jete.
Po ai, po aty, f. 163-165.
M. Çeliku, Parafjalët e shqipes standarde, Shtëpia Botuese & Shtypshkronja "Ilar", Tiranë, 2019, f. 16.
Po ai, po aty, f. 63-69; 71-77.
t‟i nqonjë - t‟i zgjojë nga gjumi
palavuom mb.– nga “palaví”, fjalë palaví, fjalë marroke, e pa vend, fjalë e papranueshme (Zadrimë).
M. Gero, Fjalori rimor i Dritëro Agollit (Morfologjia e rimemave-Konkordanca-Fjalësi), Botimet Toena, Tiranë, 2013, f. 31.
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 71.
Për këtë paraqitje skematike, shënojmë: Fr = frazë; këndi i gjerë më pas tregon vendin që zë fraza në hapësirë; Fjdr.= fj.drejtuese; fjkr. = fjali kryesore; shkurtimet e tjera të fjalive jepen me simbolet e funksioneve, b.f. Fjvq = fjali e varur qëllimore, ose: Fjvsh. = fjali e varur shkakore etj. Në rreshtin e parë vihen QOS= qendrat e organizimit sintaksor, d.m.th., fjalitë kryesore dhe ato drejtuese, kurse në rreshtat e tjerë, hierarkia e varësisë së përbërësve predikativë, sipas funksionit.
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 71.
Po ai, po aty, f. 89. (Mbramanënë - mbrëmjen.)
R. Përnaska, Gjuhësi...gjuhësore- 1, Shtëpia Botuese “Maluka”, Tiranë, f. 184. (Pa vit botimi).
Gramatika e gjuhës shqipe II, ASHSH, IGJL Tiranë, 1996, f. 64.
T. Plangarica, Në tekst për tekstin – Studime, Shtëpia Botuese “Sejko”, Elbasan, 2002, f. 14.
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 79.
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 105 – 107.
Baylon, Christian & Mignot Xavier, Komunikimi, Logos-A, Nathan Université, 2003, f. 21.(Përktheu: prof. Xhevat Lloshi).
Po ata, po aty, f. 37.
L. Mëniku, Konektorët e tekstit në gjuhën shqipe, Albas, Tiranë, 2014, f. 38.
Gramatika e gjuhës shqipe I, ASHSH, IGJL, Tiranë, 1995, f. 406. [Vërejmë se lidhëza pra në këtë tekst akademik nuk del në radhët e 4 lidhëzave: andaj, ndaj, pa, prandaj, por e gjejmë tek shembulli i fundit ilustrues që japin autorët: Mendimi ynë ishte më i argumentuar, pra dhe më i drejti.]
U morën vetëm disa vargje me predikativitet (njësi-fjali) të strofave nga f. 89 – 95.
Kafshëvet mbë këtë dhē – gjërat e kësaj bote, sipas besimit fetar: të kësaj jete.
Ū, ēt = uri dhe etje duke duruar.
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 101.
S. Telve, L‟italiano: Frasi e testo, Carocci editore, Bussole, S.p.A. Roma, 2013, p. 23.
Po ai, po aty, f. 24.
M. Domi, “Dukuri të zhvillimit të strukturës sintaksore”, Studime filologjike, 1984/4, f. 61.
I. Kadare, Kur sunduesit grinden, Onufri, Tiranë, 2018, f. 68.
Për këtë term sintaksor e stilistik, shih edhe Xh. Lloshi, Stilistika e gjuhës shqipe dhe pragmatike, Albas, Tiranë, 2012.
Gian Luigi Beccaria, Dizionario di linguistica e di filologia, metrica, retorica, Nuova edizione, Piccola Biblioteca Einaudi, Torino, 2004. [Termi vjen nga frëngjishtja, për një paradoks historik: Boileau, në shek.XVI, e ka përdorur këtë dukuri për ta sjellë si “shkelje”gjuhësore në poezi...]
N. Mjeda, Vepra letrare-1, Shtëpia botuese “N. Frashëri”, Tiranë, 1988, f. 87.
N. Mjeda, Vepra letrare-2, Shtëpia botuese “N. Frashëri”, Tiranë, 1988, f. 46.
N. Mjeda, Vepra letrare-1, Shtëpia botuese “N. Frashëri”, Tiranë, 1988, f. 89.
T. Kelmendi, Funksionet sintaksore të ndërtimeve me paskajore në gjuhën shqipe, Prishtinë, 2010, f. 91-116.
P. Budi, Poezi, Prishtinë, 2006, f. 2006.
J. Rrota, Gjuha e shkrueme ase vërejtje gramatikore, Botime Françeskane, Shkodër, 2006, f. 405. [Shkruan autori: Në dëshir Shqiptari, që t‟a shprehë sa ma fort, të qartë e të pikatunë një veprë, posaçe poeti i popullit, kahë s‟duket mjaft një verb, shkon e i shton këtij për bri edhe një tjetër, me kuptim thuejse gati sinonim me te. Kjo mënyrë përsëritjesh së verbit quhet ndërtim enumerativ.]
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2023 Akademia e Studimeve Albanologjike

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
